Diagnozowanie kobiet i dziewczynek z ADHD i spektrum autyzmu (ASD) — wyzwania, potrzeby i oblicza

Przez lata ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi) kojarzony były głównie jako „choroba” niegrzecznych chłopców. Spectrum autyzmu (ASD) zaś przypisywano chłopcom zamkniętym w sobie, u których widoczne były między innymi takie cechy jak zaburzony kontakt społeczny, wzrokowy oraz mowa, wysoko specyficzne zainteresowania, manieryzmy, nadwrażliwość na hałas czy wybiórczość pokarmowa.

Tymczasem coraz więcej badań naukowych wskazuje na to, że zarówno ADHD jak i ASD nie są wyłącznie męską domeną, a objawy ADHD/autyzmu u kobiet są bardziej dyskretne, ale tak samo dotkliwe. Przedmiotowe zaburzenia dotykają także dziewczynek i dorosłych kobiet. Jednak ze względu na niespecyficzne objawy często są one niedostrzegane lub niewłaściwie diagnozowane. Objawy ADHD/autyzmu u kobiet prezentują się często pod postacią "masek".

Warto więc przyjrzeć się bliżej charakterystyce żeńskiej odsłonie ADHD oraz autyzmu (ASD) w celu zwiększenia świadomości społecznej skutkującej łatwiejszym dostępem do właściwej diagnozy i terapii.

Dlaczego diagnoza dziewczynek czy kobiet jest trudniejsza?

Diagnoza zaburzeń ze spectrum autyzmu (ASD) oraz ADHD u dziewczynek i kobiet jest znacznie trudniejsza niż u chłopców oraz mężczyzn, ponieważ symptomy neuroatypowości w tej grupie przybierają inne, nieoczywiste oblicze. Żeński autyzm (ASD) czy ADHD zwykle prezentuje subtelniejsze objawy, które często nie pasują do stereotypowego ujęcia omawianych zaburzeń neurorozwojowych. Już we wczesnym dzieciństwie dziewczynki (w przeciwieństwie do chłopców) uczą się maskować swoje objawy. Przejmują akceptowalne, zachowania społecznie, wchodzą w wyuczone role po to, by nie odstawać od rówieśników. Dzięki temu często zdają się funkcjonować „bezobjawowo”.

Wysokie oczekiwania względem żeńskie części populacji powodują, że w pogoni za akceptacją czy chęcią sprostania wymaganiom otoczenia, już małe dziewczynki uczą się hamowania i tłumienia impulsów, nabywają w sposób mechaniczny kompetencje społeczne często bez ich zrozumienia. Wielokrotnie jawią się jako osoby perfekcyjne, marzycielskie lub rozkojarzone, wycofane, nieśmiałe lub leniwe. Maskowanie ADHD czy autyzmu (ASD) okupione jest ogromnym wysiłkiem emocjonalnym, który prowadzić może do zaburzeń natury psychicznej tj.: nerwice, fobie społeczne, depresje, zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, zaburzenia odżywiania i osobowości czy chorób somatycznych.

Kolejnym czynnikiem utrudniającym rzetelną diagnozę w wypadku autyzmu jest fakt niedostosowania narzędzi diagnostycznych takich jak: ADOS-2 - nazywany obok wywiadu ADI-R „złotym standardem” diagnozy autyzmu - do specyfikacji żeńskiej. Aktualne, obowiązujące normy odnoszą się bowiem do grupy męskiej, przez co nie uwzględniają potrzeb dziewczynek i kobiet.

Po czy można więc poznać kobiece ADHD czy ASD?

Oto lista nieoczywistych objawów ADHD/autyzmu u kobiet:

- częste uciekanie w świat fantazji i marzeń,
- trudności z koncentracją i uwagą,
- zmienny kontakt wzrokowy,
- problemy w relacjach społecznych i komunikacji (w tym nadmierne, czasem niestosowne wypowiedzi, fiksowanie się na określonych zagadnieniach),
- kłopoty z długim przebywanie wśród ludzi, objawiające się często przeciążeniem sensorycznym,
- specyficzne zainteresowania,
- tendencja do kolekcjonowania różnych przedmiotów: lalek, kosmetyków, butów itd.,
- zakupoholizm,
- trudności z wykonywaniem zadań, które nie są interesujące lub wymagają długiego skupienia,
- trudności z rozpoczynaniem zadań, odwlekanie ich do ostatniego momentu,
- problem z planowaniem, trzymaniem się grafików i harmonogramów,
- nadmierny bałagan wokół siebie lub obsesyjna potrzeba porządku,

- przywiązanie do rutyny,
- sztywność w sposobie funkcjonowania,
- zaburzenia integracji sensorycznej: nadwrażliwość na hałas, zapachy, podwrażliwość na ból itd.,
- zaburzenia jedzenia (silna wybiórczość lub jedzenie nadmiarowe prowadzące do otyłości),
- tendencja do zachowań niebezpiecznych, samookaleczania się lub nadużywania substancji psychoaktywnych,
- potrzeba ciągłego ruchu, trudność w wysiedzeniu w jednym miejscu,
- wybuchowość i tendencja do szybkiego wpadania w gniew,
- dysocjacja „skłonność do wyłączania się”,
- nadwrażliwość emocjonalna,
- intensywne wewnętrzne napięcie,
- trudności ze snem,
- zmęczenie lub nadmiar energii,
- nadmierna wrażliwość na odrzucenie,
- somatyzacje tj.: migreny, bule brzucha,
- obgryzanie paznokci, skubanie warg,
- hipermobilność stawów.

Po co diagnozować?

Diagnoza otwiera drogę do terapii, grup wsparcia, dostosowań w pracy, w szkole czy na uczelni. Pozwala także na naukę konkretnych strategii radzenia sobie z codziennymi trudnościami. Dzięki temu atypowe dziewczynki i kobiety w spectrum mogą odzyskać poczucie sprawczości, zacząć lepiej zarządzać swoim życiem i relacjami, a także przestać udawać kogoś, kim nie są. Diagnoza to często pierwszy krok do zdrowszego funkcjonowania i większego dobrostanu psychicznego. Wsparcie po rewizji ma ogromne znaczenie, ponieważ pozwala nie tylko zrozumieć siebie, ale też nauczyć się funkcjonować w sposób bardziej zgodny z własnymi potrzebami.

W Centrum Diagnozy i Terapii Zdrowy Smyk oferujemy kompleksowe podejście – od rzetelnej diagnozy różnicowej po indywidualnie dobrane formy pomocy. Dla wielu kobiet z ADHD lub ASD kluczowe okazuje się wsparcie psychologiczne, które pozwala przepracować wcześniejsze doświadczenia niezrozumienia i maskowania trudności. Terapia psychologiczna uczy radzenia sobie z nadmiarem bodźców, impulsywnością czy trudnościami w organizacji codziennych obowiązków, a także wzmacnia poczucie własnej wartości.

W przypadku dzieci i młodzieży oferujemy również treningi umiejętności społecznych oraz wsparcie rozwoju emocjonalnego i komunikacyjnego. Osoby dorosłe mogą skorzystać z konsultacji oraz psychoedukacji, dzięki którym uczą się rozpoznawać swoje granice, planować działania i dbać o dobrostan psychiczny.

W Zdrowym Smyku rozumiemy, że każda kobieta czy dziewczynka w spektrum lub z ADHD jest inna, dlatego stawiamy na indywidualne podejście, empatię i tworzenie bezpiecznej przestrzeni, w której można szukać realnego wsparcia – bez oceniania, z pełnym zrozumieniem i szacunkiem dla różnorodności.